اصرار سهيل قرار شد تا به نوشتن « باسمك اللهم » كه مورد توافق دو طرف بود اكتفا شود . جمله بعد اين بود : اين آن چيزى است كه رسول الله و . . . بر آن توافق كرده ؛ سهيل به نوشتن « رسول الله » اعتراض كرد و گفت : تنها بايد نام خود و پدرت باشد ، چون ما تو را رسول خدا نمىدانيم . صداى اعتراض مسلمانان برخاست . اعتراض سهيل در قالب يك قرارداد مورد توافق دو طرف وارد بود و لذا رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم مسلمانان را ساكت كرد و قرار شد تا « محمد بن عبد الله » نوشته شود . « 1 » آنچه كه بر آن توافق شد عبارت از اين چند اصل بود : الف : ده سال جنگ متوقف شده ، مردم در امنيت باشند و هيچگونه سرقت پنهانى و يا خيانت صورت نگيرد . ب : هر طايفه و قبيله‌اى مايل باشند مىتوانند با محمد صلى الله عليه و آله و سلم يا با قريش همپيمان باشند . ج : اگر كسى از اصحاب محمد صلى الله عليه و آله و سلم به سوى قريش باز گردد ، به سوى محمد صلى الله عليه و آله و سلم بازگردانده نمىشود ، اما اگر كسى بدون اجازهء ولى خود نزد محمد صلى الله عليه و آله و سلم رفت ، بايد به مكه بازگردانده شود . د : محمد صلى الله عليه و آله و سلم و اصحابش آن سال را به مدينه بازگردند و سال آينده مىتوانند براى سه روز در مكه بمانند و جز سلاح مسافر ، سلاح ديگرى همراه نخواهند داشت و آن شمشير غلاف شده است . « 2 » در نقلى ديگر آمده كه ضمن معاهده ، بدين نكته تصريح شده بود كه هر كدام از اصحاب محمد كه براى حج يا عمره به مكه مىآيند ، امنيت خواهند داشت ، چنان كه هر فرد قريشى كه براى رفتن به شام يا مصر ، از مدينه عبور كند ، جان و مالش در امان خواهد بود « 3 » از روى اين متن دو نسخه نوشته شد و هر كدام نسخه‌اى از آن برداشتند . در اين قرارداد تنها دو امتياز براى رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم وجود داشت كه قريش در يكى از آنها با آن حضرت مشترك بود . يكى امنيت ده ساله كه قريش به تجارت خويش مىپرداخت و

--> ( 1 ) . المغازى ، ج 2 ، ص 610 ؛ بعدها در جنگ صفين ، اميرمؤمنان على عليه السلام به استناد همين واقعه ، اعتراض پيروان خويش را داير بر چرايى حذف كلمه « اميرالمؤمنين » از پيمان صلح يك ساله با معاويه ، پاسخ دادند . در جريان حديبيه رسول خدا صلى الله عليه و آله و سلم به امام فرمود تا عنوان « رسول الله » را از معاهده محو كند . امام عرض كرد دست او نمىتواند اين عنوان را محو كند . حضرت فرمودند : محل آن را به من نشان دهد تا پاك كنم و امام چنين كرد ، نك : مجمع البيان ، ج 9 ، ص 118 ؛ المصنف ، ابن ابى شيبه ، ج 7 ، ص 383 ؛ سبل الهدى والرشاد ، ج 5 ، ص 123 ( 2 ) . نك : انساب الاشراف ، ج 1 ، ص 350 ؛ طبقات الكبرى ، ج 2 ، ص 97 ؛ مجمع البيان ، ج 9 ، ص 118 ؛ اعلام الورى ، ص 51 ، مكاتيب الرسول ، ج 1 ، ص 275 ( 3 ) . المصنف ، ابن ابى شيبه ، ج 7 ، ص 385 ؛ انساب الاشراف ، ج 1 ، ص 351